Ruch a nauka i zabawa


Podstawową, niezmienną aktywnością dziecka w okresie przedszkolnym jest działalność zabawowa. Znaczenie zabawy dla dziecięcego rozwoju jest bezsporne, gdyż jest to pierwsze źródło informacji o otaczającym świecie. Zabawą na ogół nazywa się manifestację osobowości dziecka w jego złożonych relacjach z przedmiotami i/lub ludźmi z jego otoczenia. Jednak należy pamiętać, że samo „słowo „zabawa” nie jest pojęciem naukowym w pełnym znaczeniu tego słowa” , gdyż mianem zabawy każdy z nas może określić coś innego. Mając na uwadze to, iż zabawa jako podstawowa forma aktywności dotyczy działalności dziecięcej, a domeną dzieci jest tworzenie świata zabawy w odniesieniu do tego co obserwują w najbliższym otoczeniu, warto jest przyjrzeć się zabawie z punktu widzenia dorosłych.
Co takiego tkwi w nas dorosłych, że ustawicznie bagatelizujemy jej zabawy wartość? Dlaczego bawiące się dziecko niepokoi nas bardziej niż dziecko „uczące się” i odrabiające lekcje? Dlaczego ciągle domniemamy, że zabawa jest stratą czasu, a nauka i praca – nie?
Odpowiedzi na te pytania można zaczerpnąć z badania Raymond K. Fisher i jej współpracownic, którego celem było sprawdzenie, jakie z najpopularniejszych aktywności dziecięcych dorośli przypisują do grupy dziecięcych zabaw . Badaniu poddane zostały matki, których zadaniem było rozdzielenie 26 typowych aktywności wieku dziecięcego na te, które uważają jako aktywności zabawowe oraz te, które uważają za aktywności naukowe. Dodatkowo badane matki miały ocenić wartość edukacyjną każdej poszczególnej aktywności dziecięcej. Po analizie odpowiedzi autorki badania opracowały następujące dwie kategorie aktywności dziecięcych:
1. Kategoria zabawy – nieustrukturalizowane i swobodne aktywności. Nie posiadają jasno określonych reguł, dlatego wymagają od dziecka zaangażowania jego wyobraźni i kreatywności. Przykłady takich aktywności: używanie zestawów dziecięcych narzędzi, spędzanie czasu wolnego w ogrodzie, malowanie i rysowanie, budowanie z klocków, badanie i eksperymentowanie, odkrywanie nowych rzeczy i ich zastosowań.
2. Kategoria nauki – zorganizowane i planowe aktywności. Ta kategoria dzieli się na dwie części aktywności. Pierwsza z nich jako główne zadanie obrała sobie cel rozwijania kompetencji niezbędnych życiowo, np. słuchanie bajek i opowiadań, wycieczki do ośrodków kulturalno-edukacyjnych, prace domowe. Natomiast druga część tej kategorii bazuje na kontakcie dziecka ze środkami nowoczesnej technologii, np. oglądanie telewizji, używanie elektronicznych zabawek, czynności zadaniowe z wykorzystaniem programów cyfrowych.
Fisher i reszta zespołu badaczek przewidywały przed przeprowadzeniem badania, że dorosłe osoby będą w różnoraki sposób klasyfikować dziecięce aktywności. Analiza odpowiedzi matek umożliwiła badaczkom stworzenie trzech grup matek, które reprezentują różne koncepcje zabawy:
1. Tradicional mothers – jasno rozróżniały aktywności do kategorii nauki i do kategorii zabawy;
2. All Play mothers – znaczną większość dziecięcych aktywności zaklasyfikowały do kategorii zabawy;
3. Uncertain mothers – przyporządkowywały aktywności w sposób chaotyczny.
Matki proponują dzieciom takie aktywności, które wyrastają z ich przeświadczeń, które w ich mniemaniu są bardziej rozwojowe .
W myśl teorii, że „o zabawie nadal więcej wiedzą dzieci w piaskownicy niż uczeni” można uznać, że każde zachowanie dziecka w wieku od 3 do 7 lat ma charakter zabawowy. Te zachowania dziecięce można pogrupować w trzy główne formuły zabawowe: uczenie się poprzez zabawę, praca jako zabawa oraz aktywność społeczna w formie zabawy . W każdej z tych formuł dziecko aktywizuje się adekwatnie dla swoich preferencji osobowościowych, ale przede wszystkim zgodnie z własnymi potrzebami. W okresie przedszkolnym prym wiedzie u dziecka potrzeba zaspokojenia głodu ruchowego, toteż zabawy dziecięce będą miały przeważnie charakter ekspresyjny we wszystkich 3 formułach.